Ekose Kumaş | Tarihi ve Çeşitleri

Nil Tekstil
4 gün önce
4 dakikada okunur

Ekose, pek çok kullanım alanına sahip, ilginç bir tarihi olan zengin bir desen çeşidi. Ekose desenlerinin tarihini, nasıl üretildiğini, türlerini ve kullanım alanlarını inceleyelim.

Ekose Kumaş Nedir? | Üretimi ve Kısa Tarihi

Aslında ekose, kumaş desenini ifade etmek için kullandığımız orijinal kelime değil. Bizim kastettiğimiz, renkli ipliklerle dokunan özenle tasarlanmış desenler. Bu desenlere de aslında tartan deniyor. Tartan desenlerinin dokuma süreci, işin zorluğunu belirliyor. Desen ne kadar karmaşıksa, dokuması o kadar zor oluyor.

İlk olarak, üreticiler dokumadan önce ipliği boyuyor. Bu sayede renkler daha uzun süre kalıcı oluyor. İplikler pamuk veya sentetik elyaftan olabiliyor, ancak geleneksel olarak yünden yapılıyor.

Ardından çözgü işlemi başlıyor. Çözgü ipliği dokuma tezgahındaki dikey ipliklere verilen isim. Bu iplikler, desenin yapısına göre sıralanıyor. Düzgünlük, renk dizisi ve çizgilerin genişliğini ifade etmek için kullandığımız terim. Bu işlem, kumaşın genişliğini sabitliyor ve dikey desenini belirliyor.

Dokuma tezgahında atkı ve çözgü ipliklerinin birbirine geçirilmesiyle kumaş üretiliyor. Tartan gibi simetrik ekose desenlerinde, atkının rengi ve genişliğinin çözgününkini yansıtması gerekiyor.

Farklı renklerdeki iplikler birbirine dokunduğunda, benzersiz kareler oluşturuyorlar. Bu, iki rengin birleştiği yerde gözünüzü yanıltarak üçüncü bir renk görmenize neden olabilir. Geleneksel İskoç tartanında 2/2 dimi dokuma kullanılıyor.

Dokumadan sonra, kalite kontrol ekibi kumaşı kusurlar açısından kontrol ediyor. Ardından kopmuş iplikler gibi sorunları gideriyorlar.

Daha sonra kumaş son işlemden geçiriliyor. Bu, kalan parçaların yıkanması ve tüylerin düzeltilmesi demek. Bu, kumaşa yumuşak flanel dokusunu kazandıran işlem.

a red and green plaid fabric, a red plain fabric and a sewing machine

Tartan Kumaşı Tarihi | Nerede Ortaya Çıktı?

Tartan deseni, geleneksel bir yünlü İskoç kumaşı. İlk olarak İskoçya’nın Highland bölgesindeki klanları birbirinden ayırt etmek için kullanılıyordu. Her klanın kendine özgü renkleri ve çizgileri vardı. Her bölge, elindeki sebzelerle kumaşlarını farklı renklere boyuyorlardı. Bu nedenle tartan renkleri, bölgelere göre farklılık gösteriyordu.

İngilizcede ekose kumaşı adlandıran “plaid” kelimesi Galce kökenli. İskoçlar bu kelimeyi, pelerin veya battaniye gibi omuzların üzerine giyilen bir giysiyi tanımlamak için kullanıyorlardı. ‘‘Tartan’’ dedikleri ise desenin kendisini ifade eden kelimeydi.

1746'da İngiliz hükümeti, Kıyafet Yasası ile İskoç Highland kıyafetlerini yasakladı. Buna tartan da dahildi. Böylece bu kumaş, İskoç kimliğini ve direnişini temsil eden bir sembol haline geldi. Hükümet 1782'de yasağı kaldırana kadar bu durum böyle devam etti.

Ancak tartan, bu yasaktan sonra 1820'lere kadar yaygın olarak kullanılmıyordu. Sir Walter Scott, Highlandlılara romantik bir bakış açısına sahip bir beyefendiydi. Tarihi canlandırmak istiyordu. 1822'de, o ve Garth'lı Stewart, Kral IV. George'un Edinburgh ziyaretinin düzenlenmesinden sorumluydu. Kral bu ziyaretinde geleneksel olan bir tartan Highland kilt kıyafeti giydi.

King George IV wearing traditional plaid Highlander kilt — King George IV

19. yüzyılda Kraliçe Victoria ve Prens Albert’in, İskoç tarihi ve tartan kumaşlarına büyük ilgisi bu kıyafetin tekrar popülerleşmesinde büyük rol oynadı. Kraliçe Victoria ve Prens Albert, Balmoral Kalesi’ni tartan motifleriyle süslediler.

İlk olarak tartandan elbise yapma fikrini ortaya atan kişiyse Kraliçe Victoria’ydı. Bazı tartanların sıkıcı olduğunu düşünüyordu. Bunu değiştirmek için, desenin zemin rengine beyaz eklenmesini önerdi. Böylece tartan desenlere yeni bir soluk kazandırmış oldu. Kraliçe ve Prensin bu ilgisi sayesinde ekose, İngilizler arasında yaygınlaşmaya başladı.

İskoçların Amerika ve Kanada'ya kitlesel göçü, ekose deseninin dünya çapında yayılmasına yardımcı oldu. Göçle birlikte ekose desen farklı anlamlar kazandı. Artık sadece İskoçlar için klanların sembolü değil, Amerika ve Kanada'daki işçiler için sağlam ve işlevsel iş kıyafetlerinin de sembolü haline geldi. Ekose desen geniş bir tanınırlığa erişti, böylece insanlar çok çeşitli ekose desenleri üretmeye başladılar. Bu çeşitli ekose desenlerine bir göz atalım.

three drafts of plaid pattern in front of the beige background — Nil Tekstil Plaid Pattern Draft

Ekose Desen Türleri | Kullanım Alanları

Buffalo Ekose Kumaş

Buffalo ekose, iki farklı renkli ipliğin çaprazlanmasıyla ortaya çıkan kendine özgü bir ekose desenine sahip. Kırmızı ve siyah en bu desende en çok tercih edilen renkler. Üreticiler bu kumaşı kalın flanel gömleklerde, paltolarda ve de battaniyelerde kullanıyorlar.

Buffalo ekose, diğer adıyla Buffalo Check, efsanelere dayanan ilginç bir tarihe sahip. Efsaneye göre, İskoç halk kahramanı Rob Roy'un bir torunu Amerika'ya göç etmiş. Orada, Gaelic dilinde ekose anlamına gelen tartan desenli battaniyelerin ticaretine başlamış.

1830'larda ise Pennsylvania'daki Woolrich Woolen Mills, kırmızı ve siyah ekose desenini kullanmaya başladı. Aynı zamanda bir bufalo sürüsüne sahip olan şirketin bir tasarımcısı, bu büyük, iki tonlu kareleri tasarladı ve onlara “Buffalo Ekose” adını verdi. Bu eşsiz desen, Woolrich'e flanel pazarında bir avantaj sağladı. Ve işte Buffalo Check böyle tarihe geçmiş oldu.

red, green, black and white plaid patterned fabric

Madras Ekose Kumaş

Madras ekose adını Hindistan'ın Madras kentinden alıyor. Ticaret yoluyla dünya çapında popülerlik kazanıyor. Madras ekosenin en önemli özelliği, kumaşının hafif ve pamuklu olması. Kumaş, düzensiz çizgilerle birbiriyle kontrast oluşturan canlı renklerle dokunuyor. Bu da Madras ekoseyi elbiseler, şortlar ve gömlekler gibi yazlık giysiler için mükemmel seçenek haline getiriyor.

Gingham Ekose Kumaş

Bu desen, basit iki renkli bir ızgaradan oluşuyor. Çözgü ve atkı ipliklerinin birbirine dolanma şekli, hepsi eşit büyüklükte kareler oluşturuyor. Renkli ipliklerin açık renkli bir yüzeyde üst üste geldiği yerlerde, daha açık renkli ve yarı saydam bir kare ortaya çıkıyor.

Gingham ekoseler genellikle beyaz ipliklerin mavi veya kırmızı ipliklerle kombinasyonundan oluşuyor. Rustik ya da piknik bir estetik görüntü sunuyor. Genellikle masa örtüleri, perdeler ve çocuk giysilerinde kullanılıyor.

Glen Ekose

Küçük ve büyük karelerin tekrarlanan dokumasıyla oluşan detaylı bir desen. Karmaşık ve dokulu bir görünüm yaratıyor. Genellikle siyah, gri ve beyaz gibi nötr renklerdeki yumuşak kumaşlardan üretiliyor. Bazen açık renkli bir vurgu şeridi de içerebiliyor.

Glen ekose ismi İskoçya'daki Glen Urquhart vadisinden geliyor. Bu deseni, Galler Prensi VII. Edward popüler hale getirmiş. Glen deseni, takım elbise, blazer vb. gibi resmi giysilerde kullanılıyor.

Köpek Dişi Ekose (Houndstooth)

Köpek dişi ekose - İngilizce adıyla houndstooth, dimi dokumalı, kesik kareli bir desene sahip. Bu dokuma tekniği, bir köpeğin tırtıklı dişini anımsatan özel, dört köşeli desenlerden oluşuyor. Bu desenin daha küçük versiyonlarına ise ‘‘puppytooth’’ -yani yavru köpek dişi deniyor.

Geleneksel olarak dokumacılar, houndstooth ekoseyi siyah ve beyaz iplikler kullanarak yapıyorlardı. Ancak günümüzde üreticiler her iki rengi de kullanıyor. Bu desen paltolarda ve eteklerde de karşımıza çıksa da, ancak en çok eşarplar gibi aksesuarlarda kullanılıyor.

A black and white old photo of a man drawing plaid patterns on a desk — Hazday Reyna

Özetle

Dünya üzerinde çok çeşitli ekose desenleri üretiliyor. Bu desen doğası gereği yaratıcılığın önünü açıyor. Nil Tekstil'in kurucusu Hazday Reyna, kağıt ve kalemlerle çok çeşitli ekose desenleri tasarlıyordu. Nil Tekstil Hazday Reyna'nın desinatörlük mirasını günümüze binlerce desenden oluşan ekose arşiviyle taşıyor. Değişik kumaş türleri üzerinde pek çok ekose motifinden meydana gelen geniş bir seçki sunuyor.